Saturday, 3 July 2021

"पैसा"

एका प्रोग्रॅमच्या तयारीसाठी "पैसा" या विषयावर मला विचार करायला सांगितलं. 

खरंच, पैसा म्हणजे एक आयटम आहे. भले भले त्याच्या चुंगळ मध्ये येऊन फसतात. कुणाच्या नादी लागल्यावर कसं आपलं आयुष्य आपण पणाला लावतो. पैशाचा पण असाच नादखुळा असतो. त्या नादामुळे कितीदाही ठासली गेली तरी कळत नाही. बरं, तिथं लागलीच दुखत पण नाही. दुखलेलं दिसत पण नाही. बऱ्याच काळाने कळतं की आपला कार्यक्रम झाला आहे. 

पूर्वी मला अशा लोकांचा राग यायचा. आजही असंख्य लोक या व्यसनापायी देशोधडीला लागलेली मी पाहतो. कधी कधी ते व्यसन कुणाचं सुटल्यासारखं वाटतं, पण दिखाऊपणाचा मुखवटा गळल्यावर मनाचा जेव्हा तळ दिसतो, तेव्हा पैशाच्या मोहाचा अमीबा तिथं वळवळताना दिसतो. आता मला त्यांचा राग येत नाही, कीव वाटते, दया येते. अनुभवातून शहाणपण घेण्याची अक्कल आपण ठेवत नाही आणि ग्रीड नावाच्या कीड ला घट्ट कवटाळून बसतो. पुन्हा पुन्हा त्या पैसा नामक मोहाच्या भोवऱ्यात गरागरा फिरत राहतो. आणि ही वावटळ साधीसुधी नसते. तुमच्या बरोबर अनेक लोकांचं आयुष्य बरबाद करते. 

त्यापेक्षा चोर उचक्के परवडतात. मला काही लोक माहित आहेत. खुलेआम भ्रष्टाचाराचं समर्थन करतात आणि अमाप पैसे खातात आणि उडवतात. कुणी त्यांचं झाट वाकडं करू शकत नाहीत. पण तोंडात हरिनाम आणि प्रत्यक्षात मात्र शेण खायचं, लफडं या मंडळींचं होतं. 

याउलट, काही लोकांना मात्र पैशाला किती आणि कुठवर महत्व द्यायचं याचं चांगलं शहाणपण असतं. लौकिक जगात भले त्यांना येडे समजत असतील, पण असल मध्ये पैसा त्यांच्या घरी पाणी भरत असतो. ते पैशाच्या तालावर नाचत नाहीत. पैशाचा विनियोग कसा करायचा याची कला त्यांनी आत्मसात केली असते. पैसा त्यांच्याकडे आकर्षित होईल इतके हे लोक काळाच्या ओघात स्मार्ट बनत जातात. या लोकांना त्यांच्या खिशात किंवा बँकेत किती पैसे आहेत याची पडलेली नसते. ते जर कामात असतील आणि पैसा दारावर टकटक करत असेल, तर ते पैशाला बाहेर उभा रहा म्हणून सांगतात. त्यांचं काम ही इतकं उदात्त असतं की पैसा सुद्धा त्यांनी दार उघडेपर्यंत वाट पाहत थांबतो. 

What is enough money या प्रश्नाचं उत्तर सापडणं गरजेचं आहे. काहींना हे उत्तर लवकर सापडतं, काहींना उशीरा. पण जेव्हा सापडतं, तो क्षण राजहंस होण्याचा असतो. काही दुर्दैवी बदकांना मात्र मरेपर्यंत याचं उत्तर सापडत नाही. काही लोकांना कागदाच्या तुकड्यावरील गव्हर्नर च्या सहीचं महत्व माहिती असतं, तर काहींची नजर ही फक्त १००, २००, ५००, २००० हा आकड्याभोवती फिरत राहते, मग भले तो कागदाचा तुकडा कितीही चुरगळलेला असू द्या. 

आपल्याकडे दोन पर्याय आहेत. 

सुखासीनतेवर भक्ती करत, स्वार्थ हा जगण्याचा सिद्धांत मानत पैशाच्या मागे पळायचं की एक चांगला उद्देश ठेवून आपलं अस्तित्व हे जगण्यालायक बनवत इतकं सशक्त व्हायचं की पैसा तुमच्या मागे पळत आला पाहिजे. 

(जो प्रोग्रॅम डिझाईन होतो आहे तो १४-२० वयोगटासाठी आहे, पण त्यांच्यासमोर ही भाषा बोलू शकणार नाही म्ह्णून इथे लिहून टाकलं)


Thursday, 17 June 2021

तिसरा लेख

 "मूल जन्मल्यावर ते सात वर्षे माझ्या हवाली करा. आणि मी तुम्हाला ते काय म्हणून घडवायचं ते घडवू शकतो" असं कुणीतरी फेमस शास्त्रज्ञ म्हणून गेलाय. थोडक्यात काय तर वयाच्या सात वर्षापर्यंत माणसाच्या पुढील आयुष्याचा प्रोग्रॅम लिहून पूर्ण होतो. तो बदलायचा असेल तर मग प्रचंड कष्ट आहेत. याचा संदर्भ पुढच्या पॅरा मध्ये आला आहे.

सात दशकांपूर्वी बहुसंख्य मराठी जनता ही नोकरी करण्यात गुंग होती अन त्यामुळे इंग्रज गेल्यावर सुद्धा अमहाराष्ट्रीय लोकांनी महाराष्ट्रात व्यवसाय थाटले आणि मराठी लोक त्यांच्याकडे नोकरी करू लागले. काळ बदलला आणि व्यवसायाचं वारं मराठी लोकांच्या मनात वाहू लागलं. पण पिंड नोकरीचा अन व्यवसाय खुणावतो हे द्वंद्व मराठी माणसाच्या मनात सुरू झालं. काही लोकांनी धाडस करत व्यवसायात आले सुद्धा पण आयुष्य सरली तरी चुकलं कुठं हे अनेक वर्षे त्यांना कळलंच नाही. आणि कसं कळणार. त्यांच्या वयाची पहिली सात वर्षे त्यांनी घरातल्या मोठ्या माणसांना सरकारी खाते, बँक किंवा प्रायव्हेट सेक्टर मध्ये नोकरी करतानाच बघितलं होतं. त्यामुळे मेंदूत नोकरीचा प्रोग्रॅम घट्ट बसला होता. अमहाराष्ट्रीय लोकांची तिसरी, चौथी पिढी जेव्हा व्यवसायात स्थिरावत होती तेव्हा मराठी लोक व्यवसायाची बाराखडी शिकत होते. 

नोकरी सोडून व्यवसायात जर प्रस्थापित व्हायचं असेल तर काय मानसिकता हवी, मूळ सिद्धांत काय हवेत हे थोडं स्वानुभवावरून सांगतो. माझीच केस स्टडी यासाठी घेतो की मी सुद्धा मूळचा पक्का नोकरदार माणूस. फासे पडत गेले आणि आज लघुउद्योजक म्हणून का होईना पण ओळखला जातो आहे. काही मुद्दे मांडतो, बघा तुम्हाला पटतं का ते!. आणि तुम्हाला काही सांगण्याचा अविर्भाव न ठेवता एक स्वगत म्हणून माझे विचार फक्त मांडतो. 

१. सगळ्यात पहिले व्यवसाय म्हणजे काहीतरी फॅन्सी प्रकार आहे असं कधीही ठेवलं नाही. "नोकरीत काही दम नाही" किंवा "दुसऱ्यांची काय भांडी घासायची" किंवा "दुसऱ्यांची ऑर्डर घ्यायची आपल्याला नाही आवडत"  असल्या काहीतरी टाळ्याखाऊ वाक्यावर फिदा होऊन व्यवसाय चालू केला नाही. बहुतेक  व्यवसाय हे अक्षरश: नशिबाने चालू झाले आहेत. माझ्याही ध्यानी मनी नसताना व्यवसाय चालू झाला, तो रुजला आणि फुलला. व्यवसाय उभे राहतात ते नाविन्यपूर्ण कल्पनेवर किंवा नावीन्यपूर्ण पद्धतीवर. 

२. व्यवसायात यशस्वी कुठलाही प्रस्थापित फॉर्म्युला नाही आहे. बरं एका यशस्वी बिझिनेसचा फॉर्म्युला दुसऱ्याला लागू होईल याची गॅरंटी नाही. पण गाईडलाईन्स नक्की आहेत. त्या जर फॉलो केल्या तर टिकून राहण्याची शक्यता तयार होते. खात्री नाहीच. The best university to learn business is to do business. 

३. माणूस हा आयुष्यभराचा विद्यार्थी असतो हा सुविचार शाळेत वाचल्यावर आपण विसरतो. व्यवसायात आलो आणि हा सुविचार ठळक अक्षरात, दररोज दिसेल अशा ठिकाणी लिहून ठेवला. "अनलर्निंग" हा यशस्वी उद्योगाचा गाभा आहे. "मला सगळं कळतं" किंवा "मी जे करतो तेच बरोबर" या करोनाला ६ फूट दूर ठेवलं. या डोक्यावर कुठलीही हॅट नाही आहे. कुठलीही कल्पना ऐकण्यासाठी, स्वीकारू की नाही हा पुढचा प्रश्न, हा मेंदू रिकामा आहे.

४. योग्य निर्णय घेण्याची सवय लागावी लागते. पण गंमत अशी आहे की ती लागण्याआधी खूप चुकीचे निर्णय घेतले असतात. थोडक्यात सांगायचं म्हणजे आधी निर्णय घ्यायला शिकावं लागतं. ते बरोबर की चूक यावर विचार नाही केला. विश्वास ठेवा, बऱ्याचदा चूक निर्णय हे निर्णय न घेण्यापेक्षा फायदेशीर असतात. निर्णय घेणं उद्यावर ढकलले नाही. एकदा तुम्ही वेळेत निर्णय घ्यायला शिकला की मग क्रिझवर मांड ठोकल्यावर प्रत्येक बॉल जसा बॅटच्या मधोमध बसतो तसा दरवेळी निर्णय योग्य घेतला जातो असा माझा अनुभव आहे. 

५. कृती हीच संस्कृती. कृतीची जोड नसेल तर कल्पनेचे इमले चढवण्यात काहीच मतलब नाही. "Planning without action is just hallucination." हे कुणीतरी म्हणून गेलं आहे.

६. Perseverance beats genius. एखादं काम हातात घेतलं की त्याचा पूर्ण कार्यक्रम करून टाकायचा. आर या पार. 

७. दिवसा स्वप्न पहायचं. ते सोडायचं नाही. ते स्वप्न प्रत्यक्षात यायला कदाचित दिवस लागतील, महिने लागतील किंवा वर्षे लागतील पण ती पूर्ण होतात यावर विश्वास ठेवला. आज १९ वर्षे झालीत. आजही स्वप्नं बघणे चालूच आहे. आणि अजून एक जाणवलं इतक्या वर्षात. एक स्वप्न जगात एकाच वेळी दोन माणसं बघत नाहीत. 😊 

वरील सात मुद्द्यात पहिले दोन हे वास्तव आहे आणि नंतर आलेले पाच सूत्र आहेत, व्यवसायात येण्याचे. हे मला जाणवलेले. दुसर्यांचे वेगळे असतील. रिकॅप म्हणून खाली लिहितो

1. Unlearning
2. Decisiveness and no procrastination 
3. Action
4. Perseverance
5. Dream. 

वि स खांडेकरांच्या अमृतवेल मधील भारी वाक्य उद्धृत करतो आणि आवरतो. 

भग्न स्वप्नांना कवटाळून बसण्यासाठी मनुष्य जन्माला आलेला नाही आहे. मानवाचं मन केवळ भूतकाळाच्या साखळदंडनी करकचून बांधून ठेवता येत नाही. त्याला भविष्याच्या गरुड पंखाचं  वरदानही लाभलं आहे. एखादं स्वप्न पाहणं, ते फुलविणं, ते सत्य सृष्टीत यावं म्हणून धडपडणं, या धडपडीतला आनंद लुटणं आणि दुर्दैवानं ते स्वप्न भंग पावलं तर रक्ताळलेल्या पावलानं दुसऱ्या स्वप्नामागनं धावणं हा मानवी मनाचा धर्म आहे. मनुष्याच्या आयुष्याला अर्थ येतो तो यामुळेच.

तिसरा लेख 



Sunday, 23 May 2021

आयुर्वेद, ऍलोपॅथी आणि कॉमन मॅन

 मी एक कॉमन मॅन आहे. माझी तब्येत चांगली रहावी यासाठी मी प्रयत्नशील असतो. त्यासाठी उपलब्ध आणि विश्वासार्ह अशा कोणत्याही पॅथी चा मी वापर करतो. आयुर्वेद आणि ऍलोपॅथी यापैकी काहीही मला त्याज्य नाही आहे. 

माझ्या दोन अँजिओप्लास्टी झाल्या आहेत. दुसरी झाल्यावर मी आयुर्वेद आधारित हार्ट केअर सेंटर मध्ये पाच दिवस राहून आलो आहे. तिथं सुद्धा मी स्ट्रेस टेस्ट केली आहे. 

अगदी अशात माझं पोट प्रचंड दुखत होतं. ऍलोपॅथी डॉक्टरांनी ट्रीटमेंट दिली. एक अँटी बायोटिक ने काम केलं. पण ते बंद केलं की परत काही दिवसांनी पोट दुखायचं. सोनोग्राफी आणि सी टी पण केलं. शेवटी डॉ क्षितिजा जुजम यांनी आयुर्वेदिक औषधे दिली आणि त्याने परिस्थिती नियंत्रणात आली असं वाटतं. आताही करोना काळात मी आयुर्वेदिक औषधे प्रिव्हेन्शन म्हणून घेतो आहे. 

एक कॉमन मॅन म्हणून मला एव्हाना कळून चुकलं आहे की आयुर्वेद हे पण एक औषध शास्त्र आहे. रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यात त्याचा खूप चांगला उपयोग होतो. मात्र शरीराचा ब्रेकडाऊन मेंटेनन्स झाला तर ऍलोपॅथी ला पर्याय नाही. कॉमन मॅन म्हणून हे ही मला जाणवतं की ऍलोपॅथी कडे सर्व प्रश्नावर उत्तरं आहेत, खर्चिक असतील, पण आहेत. 

हे असं आहे यावर माझं एक निरीक्षण आहे. कोणताही ऍलोपॅथी च्या डॉक्टर्सना मी आयुर्वेदा विरुद्ध बोलताना पाहिलं नाही आहे. त्यांच्या काही कॉन्फरन्स अटेंड करण्याची मला संधी मिळाली. ते केस स्टडीज घेतात आणि त्यावर चर्चा करतात. बाकी कुठल्याही पॅथी चा तिथं थोडाही उल्लेख होत नाही. 

याउलट आयुर्वेदिक डॉक्टर्स आयुर्वेदाची  महती सांगताना ऍलोपॅथी ला हमखास शिव्या घालतात. यात काही सन्माननीय अपवाद असतीलही, पण अगदी स्वतःला आयुर्वेदाचे शास्त्रज्ञ म्हणवणाऱ्या डॉक्टरांचं भाषण ऐकताना ऍलोपॅथी वरील टीकेचं गुऱ्हाळ ऐकताना डोकं पकलं होतं. त्या.।।. आयुर्वेद आधारित प्रसिद्ध हार्ट केअर सेंटर मध्ये संध्याकाळी एक मिटिंग व्हायची. त्याची सुरुवात अँजिओप्लास्टी आणि बायपास सर्जरी कसं बकवास आहे याने सुरू व्हायची. अगदी माझ्या मित्राने करोना वर एक औषध काढलं असं यु ट्यूब वर आलं. त्यातही त्याने ऍलोपॅथिक औषधाने बरं न झालेल्या रुग्णांना मी बरं केलं असं नमूद केलं होतं. आपला मोठेपणा सांगण्यासाठी समोरचा लहान आहे हे सांगणं हास्यास्पद असतं हे सांगण्याची कुणा तत्वज्ञाची गरज नाही आहे. 

योग आणि आहारशास्त्र हे अजून दोन वेगळे विषय आहेत. योगाचा भारतात उदय झाला आहे असं आपण मानतो. आयुर्वेद शास्त्राला ते जितकं पूरक आहे तितकं ते ऍलोपॅथी ला पण पूरक आहे. अनेक ऍलोपॅथिक डॉक्टर्स हे योग आणि आहार शस्त्राचा अंगीकार करताना दिसतात. रिव्हरसिंग हार्ट डिसीज या जग प्रसिद्ध पुस्तकाचा लेखक डीन ओर्निश हा ऍलोपॅथी डॉक्टर होता पण त्याने हृदयविकारावर जे उपाय सांगितले ते योग आणि आहार शास्त्र आधारित आहेत. पुण्यात प्रसिद्ध हृदरोग डॉक्टर हेच उपाय सांगतात. डॉक्टर संचेती सारखे निष्णात डॉक्टर योग चं महत्व खुलेआम भाषणात सांगतात. डॉ अभय बंग यांनी माझा साक्षात्कारी हृदयरोग या पुस्तकात जी जीवन शैली सांगितली आहे ती आहार आणि योग संबंधित आहे.

योग शास्त्रावर प्रभुत्व असणाऱ्या रामदेव बाबाचं "ऍलोपॅथी हा मूर्खपणा आहे" हे म्हणणं हाच एक मोठा मूर्खपणा आहे.  ज्या पद्धतीने बीजेपीने सरदार पटेलांना आपला नेता म्हणून हायजॅक केलं आहे. तसंच योगप्रवीण रामदेव बाबाने आयुर्वेदाला हायजॅक केलं आहे. आयुर्वेदवर आधारित त्याने बिझिनेस उभा केला, पैसे छापले हे त्यांना लखलाभ. पण ज्या ऍलोपॅथी ने मागील काही दशकात अभूतपूर्व संशोधन करत प्रगती केली, त्याला प्रति संशोधनाने विरोध न करता, "उचलली जीभ लावली टाळ्याला" या प्रकारच्या  विधिनिषेध शून्य विधानाचा निषेध करावा तितका कमी आहे. तो निषेध समाजातील कॉमन माणसाने तर करावाच पण आयुर्वेदिक डॉक्टर्सची जर काही असोसिएशन असेल तर तिनेही करावा असं माझं वैयक्तिक मत आहे. कोणत्या पॅथी मध्ये संशोधन आणि प्रगती झाली आहे यावर त्यांनी सांगोपांग विचार करता चित्र समोर आहे. 

तळटीप: माझे सासू सासरे हे योगप्रविण आहेत आणि निगडी प्राधिकरण मध्ये योग शिकवतात, मेव्हणी डॉ क्षितिजा जुजम ही आयुर्वेदिक डॉक्टर आहे आणि योग विशारद आहे. तिचं क्षितिज योग सेंटर हे आमच्या भागातील एक प्रसिद्ध योग प्रशिक्षण केंद्र आहे. माझी बायको ही एम डी पॅथॉलॉजिस्ट आहे आणि ती गेले पंचवीस वर्षे स्वतःची लॅब चालवते. मी स्वतः क्षितिजा कडून आणि काही आयुर्वेदिक डॉक्टर मित्रांकडून योग्य ती आयुर्वेदिक औषधे घेतो तसेच योग शिकलो आहे. प्राणायाम, वाफ घेणे, जलनेती हे ही मला चांगलं जमतं. वैभवीचे मित्र आणि मैत्रिणी हे त्यांच्या क्षेत्रातील माहीर ऍलोपॅथिक डॉक्टर्स आहेत. माझी स्वतःच्या दोन अँजिओप्लास्टी, वडिलांचे कँसर प्रकरण, आणि हे चालू करोना प्रकरण याचा मी कुठल्या पॅथी ने काय फायदा होतो याचे ठोकताळे बांधले आहेत. ते ठोकताळेच आहेत, दावे नाही आहेत. कारण मी इंजिनियर आहे, मेडिकल प्रोफेशनल नाही याची मला पूर्ण जाणीव आहे. त्यामुळे कुणी या दोन पॅथीवरून माझी शाळा घेण्याची शक्यता आहे म्हणून आधीच सांगून टाकलं.

Saturday, 15 May 2021

कृतज्ञ

आठ एप्रिलला कंपनीत सर्वांची आरटीपीसीआर टेस्ट केली. त्यात काही लक्षण नसणाऱ्या पण पॉझिटिव्ह केसेस आल्या. आणि त्यानंतर लाईनच लागली. पुढच्या केसेस मात्र लक्षण दाखवणाऱ्या. 

ही कंपनीतील तऱ्हा तर बाहेर अनेक जवळचे परिचित पॉझिटिव्ह. त्यात मित्र आले, नातेवाईक आले, मित्रांचे नातेवाईक, कंपनीतल्या एम्प्लॉईज चे नातेवाईक आले. दररोज कुणाचा तरी फोन. कुणी होम आयसोलेशन मध्ये तर कुणी हॉस्पिटल मध्ये दाखल. कुणाचं टेम्परेचर कमी होत नाही तर कुणाचा ऑक्सिजन कमी होतोय. 

आणि यामध्ये तीन दुर्दैवी मृत्यू. माझी मावशी कुसुम आंबेकर, आमच्या इंजिनियर चे वडील, आणि पुण्याबाहेरील मित्र. 

डोक्याचं पार भजं झालेलं. गेल्या पाच सहा दिवसांपासून परिस्थिती बरी आहे. या पूर्ण सव्वा महिन्यात काही लोकांची प्रचंड मदत झाली. ही पोस्ट खास त्यांच्यासाठी. 

सगळ्यात आधी डॉ विनोद भारती. रायझिंग मेडिकेअर नावाचं हॉस्पिटल आहे त्यांचं खराडी मध्ये. लहान भावाच्या टेलिफोनिक ट्रीटमेंट पासून त्यांच्याशी मी बोलत होतो. सेटको च्या सर्व केसेस ची सरांनी टेलिफोन वर ट्रीटमेंट सांगितली. सगळ्यांना त्यांचा नंबर देण्याऐवजी मीच मधला मेडिएटर बनलो. भारती सरांनी माझ्या फोनला उत्तर दिलं नाही असं क्वचितच घडलं. 

या व्यतिरिक्त दोन डॉक्टरांचा उल्लेख करायचा आणि तो म्हणजे डॉ प्रकाश कोयडे आणि डॉ शीतल श्रीगिरी. कोयडे डॉक्टर स्वतः पॉझिटिव्ह झालेले आणि हॉस्पिटल मधून नुकतेच घरी आलेले. जिथं म्हणून मला वाटायचं की अजून कुणाला तरी ओपिनियन विचारायला हवं, मी सरळ कोयडे डॉक्टरांना फोन करायचो आणि माझ्या शंका विचारायचो. त्यांनी कधीही निराश केलं नाही. डॉक्टर शीतलशी मी ऑक्सिजन प्लांट बद्दल फोन करायचो. त्यात मी तिला सांगितलं की मित्राच्या भावाचं टेम्परेचर खाली येत नव्हतं. शीतल डॉक्टरने त्यावर हॉस्पिटल मध्ये इलाज केला आणि पेशंट बरा झाला. 

मित्रवर्य जयंत विद्वंस याने राव हॉस्पिटल मध्ये एचआरसीटी ची सर्व्हिस झटपट दिली, तर घरच्या पॅथॉलॉजिस्ट डॉ वैभवी आणि  तिची मैत्रीण व्ही केअर पॅथ लॅब ची डॉ शिल्पा यांनी  टेस्ट करून दिल्या. 

डोकं विचार करून जास्त जड झालं, तर फळणीकर सर होतेच. "कधीही सांगा हो, मी आहे तुमच्या मदतीला" हे ते सात शब्द मला बळ देऊन जायचे. आणि अधून मधून सकारत्मकतेचं इंजेक्शन द्यायला हक्काचे एम जी सर होतेच. यु ट्यूब चॅनेल वर कुठलं तरी लेक्चर काढायचं आणि ऐकत बसायचं.  

एकूण परिस्थिती निवळली आहे. कंपनीतील अलमोस्ट सर्वजण बरे झाले आहेत. 

काही कटू आठवणी आहेत. त्या लवकरात लवकर विसरण्याचा प्रयत्न करतो आहे. 

वरील उल्लेखलेल्या सगळ्यांप्रति मी कृतज्ञ आणि आयुष्यभरासाठी ऋणी आहे.  

Friday, 14 May 2021

इंदू जैन

मृत्यू या विषयी इतके स्पष्ट आणि मोहक विचार फार कमी वेळा वाचनात आले. इंदू जैन यांचा  मूळ इंग्रजी लेख फारच सुंदर आहे. त्यात अभिप्रेत असलेला अर्थ पोहचवू शकलो नाही याबद्दल शंका आहे. पण तरीही अनुवाद करण्याचं धारिष्ट्य केलं आहे. चूभूदेघे. मूळ इंग्रजी लेख १४/०५/२०२१ टाइम्स ऑफ इंडिया च्या मुख पृष्ठावर आहे  


मृत्यू हा जगण्याच्या कलेचा एक भाग आहे. माझं सारं आयुष्य आरामात गेलं, पण खरी गंमत चार भिंतीबाहेरचं जे जग आहे त्यात मी अनुभवली.  आयुष्यातील प्रत्येक क्षण मी भरभरून जगले आहे आणि त्यायोगे अनुभवल्या जाणाऱ्या शांततेने माझं आयुष्य परिपूर्ण झाले आहे. 

अर्थात प्रत्येक जण अनुभवतो तसं मला सुद्धा काही मनासारखं नाही घडलं तर असमाधानी वाटतं. पण अशा प्रत्येकवेळी मी स्वतःलाच प्रश्न विचारते "हे घडलं खरं. पण त्यावर नाराज होऊन मला स्वतःला शिक्षा देणं हे खरंच गरजेचं आहे का?" उत्तरादाखल माझ्या मनातील नकारात्मक भाव कुठल्या कुठे पळून जातात. मला त्यामुळे खात्री वाटते की माझं इथलं तात्पुरतं वास्तव्य संपताना मी तर आनंदी असणारच, पण त्याही पेक्षा पुढील प्रवासाची मला प्रचंड उत्कंठा आहे. 

मृत्यू या प्रकाराबद्दल अनेकांना कुतूहल आहे, मला ही आहेच. पैलतीरावर काय आहे हे कुणाला माहिती नाही, पण काहीतरी नाविन्यपूर्ण असणार हे तर नक्की. ते अनुभवण्याची मला आस आहे. मृत्यूला कवटाळण्यास मी पण अधीर आहे. फक्त त्याच्या कानात मला हळूच सांगावंसं वाटतं "थोडं थांब. मी येणार तुझ्याबरोबर. पण त्याआधी मला या शय्येवर व्यवस्थित जुळवून घेऊ दे. उशी नीट करू दे आणि माझ्या रजईमध्ये निवांत होऊ दे." 

माझ्या मित्र मैत्रिणींना या शेवटच्या प्रवासाची पूर्ण कल्पना दिली आहे. जे माझ्या जवळचे आहेत आणि मला पूर्ण ओळखून आहेत त्यांचं सांत्वन करण्याची गरज पडणार नाही. त्यांना माहिती आहे की ज्या असोशीने मी जगण्यावर अतोनात प्रेम केलं, त्याच उत्सवी मन:स्थितीत मी मृत्यूला सुद्धा कवटाळणार आहे. माझ्या जवळच्या लोकांबरोबरच, ज्यांच्यामुळे मी परिपूर्णतेच्या पायऱ्या चढले त्या गुरूंना पण याची कल्पना आहे. ज्यांना माझ्या निर्गमनाचं दुःख होईल त्यांच्या बद्दल मला नम्र सहानुभूती वाटते. त्यांना बिचाऱ्यांना माहिती नाही की पैलतीरावर मी किती खुश आणि आंनदी असणार आहे ते!

जर मला कुणी माझी शेवटची इच्छा विचारली तर मी हेच सांगेन की माझ्या निधनाची बातमी कुणाला सांगू नका. "इंदू कुठं आहे?" असं कुणीही विचारू नये. कारण जिथं कुठं आनंद असेल, जिथं कुठं हास्याची लकेर असेल, त्या प्रत्येक लकेरीत माझं अस्तित्व असणार आहे. या वसुधेवर माझा शेवटचा प्रवास हा कसाही होऊ दे, पण पंचमहाभूतांची छेड  काढत मी मृत्यूच्या बाहुपाशात विसावणार आणि या अनंतात विलीन होईल. 


इंदू जैन 

Tuesday, 11 May 2021

मेडिकल जुगाड

आमच्या इंजिनियरिंग मध्ये काही प्रोसेस चा आम्हाला अंगीकार करावा लागतो की ज्या प्रासंगिक असतात. ती प्रोसेस वापरून आम्ही तो विशिष्ट प्रश्न सोडवतो सुद्धा. हा प्रश्न आम्हाला पुन्हा पुन्हा जेव्हा दिसतो, तेव्हा त्याचं उत्तर म्हणून  त्याची एस ओ पी (स्टॅंडर्ड ऑपरेटिंग प्रोसिजर) बनवावी लागते की ज्यामुळे जेव्हा कधी ते प्रॉब्लेम स्टेटमेंट पुढे आलं तेव्हा त्याचं उत्तर म्हणून ती एस ओ पी आम्ही वापरतो. 

जर आम्ही प्रासंगिक सोल्युशन काढलं तर त्याला आपण जुगाड म्हणतो. आणि जर त्याची एस ओ पी बनवली तर ते कायम स्वरूपी उत्तर बनतं. 

आपण असे जुगाड अनेक बघितले आहेत ज्याला भरपूर प्रसिद्धी मिळाली आहे. तो कोण पिल्लई होता ज्याने कुठली पानं टाकून पेट्रोल ला रिप्लेसमेंट म्हणून क्लेम केलं होतं. अख्ख्या भारताला येडं केलं होतं. भारतात असे अनेक प्रॉडक्टस बनतात जे स्केलेबल होत नाहीत आणि जुगाड म्हणून राहतात.

पिल्लईच्या विरुद्ध उदाहरण ज्यांनी त्यांचं जुगाड एक सोल्युशन म्हणून सिद्ध केलं आणि ते म्हणजे पॅडमॅन  अरुणाचलम. ज्यांनी सॅनिटरी नॅपकिन या प्रकाराचा पाठपुरावाच केला नाही तर एक उत्पादन म्हणून प्रसिद्ध केलं आणि दक्षिण भारतात स्त्रियांच्या मानसिकतेत आमूलाग्र बदल केला. 

सध्या करोना काळात असे अनेक मेडिकल जुगाडू प्रसिद्ध होत आहेत. त्यातल्या त्यात अल्कोहोल चे दोन  जुगाड व्हाट्स अप च्या माध्यमातून आपल्यापर्यंत पोहोचत आहेत. त्याला रीतसर संशोधनाचा कुठलाही पुरावा नाही आहे. पाच पन्नास पेशंटवर प्रयोग करून ते सोल्युशन म्हणून द्यायचा प्रयत्न करतात. हे प्रचंड धोकादायक आहे. 

यामागे एक कारण आहे. करोना ने सर्व प्रचलित मान्यतांना धुडकावून लावलं आहे. एक वर्षापेक्षा जास्त झालं आहे पण करोना भारतात निवांत बागडतो आहे. कुठलाही मेडिकल प्रोटोकॉल हा छातीठोकपणे सांगू शकत नाही की करोना रिपोर्ट पाहून मी गॅरंटी देऊ शकतो की मी याला या प्रोटोकॉल ने बरं करेन. आणि त्यामुळेच या "वन टाइम सोल्युशन" ला काहीकाळ प्रसिद्धी मिळते आणि नंतर ते कुठल्या तरी क्लाउड वर जाऊन स्क्रॅप होतं. 

त्यामुळे असल्या कोणत्याही व्हाट्स अप मेसेज च्या नादी लागून जीव धोक्यात टाकू नका. कारण या उपचारांची सॅम्पल साईझ आणि काळ हा फार छोटा आहे. त्याचं व्यवस्थित डॉक्युमेंटेशन नाही आहे. आधी पेशंटची परिस्थिती काय होती आणि नंतर काय झाली याची माहिती ही कुठल्या संस्थेत सबमिट झाली नाही आहे. त्या मेसेजवर आहे म्हणून त्यावर विश्वास ठेवणं हे चुकीचं आहे. आमच्या इंजिनियरिंग मध्ये या जुगाड मुळे कुणाच्या जीवाचा खेळ करत नाही. केला तरी अगदीच अपवादात्मक. पण इथे लोकांच्या जीवाशी खेळ आहे. त्यामुळे धोका गंभीर आहे. 

योग्य डॉक्टर्स चा सल्ला घ्या, सोशल मीडिया च्या एखाद्या पोस्टवरून कुठलेही आडाखे बांधू नका आणि त्या वर आंधळा विश्वास ठेवू नका, सांख्यिकी शास्त्रावर विश्वास ठेवा, कोणत्या प्रोटोकॉल ने जास्त लोक बरे होत आहेत त्याची माहिती घ्या आणि लॉजिकल विचार करा. 

तळटीप: माझे सासू सासरे हे योगप्रविण आहेत आणि निगडी प्राधिकरण मध्ये योग शिकवतात, मेव्हणी डॉ क्षितिजा जुजम ही आयुर्वेदिक डॉक्टर आहे आणि योग विशारद आहे. तिचं क्षितिज योग सेंटर हे आमच्या भागातील एक प्रसिद्ध योग प्रशिक्षण केंद्र आहे. माझी बायको ही एम डी पॅथॉलॉजिस्ट आहे आणि ती गेले पंचवीस वर्षे स्वतःची लॅब चालवते. मी स्वतः क्षितिजा कडून आणि काही आयुर्वेदिक डॉक्टर मित्रांकडून योग्य ती आयुर्वेदिक औषधे घेतो तसेच योग शिकलो आहे. प्राणायाम, वाफ घेणे, जलनेती हे ही मला चांगलं जमतं. वैभवीचे मित्र आणि मैत्रिणी हे त्यांच्या क्षेत्रातील माहीर ऍलोपॅथिक डॉक्टर्स आहेत. माझी स्वतःच्या दोन अँजिओप्लास्टी, वडिलांचे कँसर प्रकरण, आणि हे चालू करोना प्रकरण याचा मी कुठल्या पॅथी ने काय फायदा होतो याचे ठोकताळे बांधले आहेत. ते ठोकताळेच आहेत, दावे नाही आहेत. कारण मी इंजिनियर आहे, मेडिकल प्रोफेशनल नाही याची मला पूर्ण जाणीव आहे. त्यामुळे कुणी या दोन पॅथीवरून माझी शाळा घेण्याची शक्यता आहे म्हणून आधीच सांगून टाकलं.

योग ला मी योगा म्हणत नाही, हे लक्षात आलं का तुमच्या? 

Monday, 10 May 2021

कहाण्या

पुण्यातील परिस्थिती जरी स्टेबल होत असली तरी अजूनही खूप पॉझिटिव्ह केसेस येत आहेत. भय इथले संपत नाही या ओळीप्रमाणे लोक अजूनही खूप घाबरत आहेत. कृपया खालील केसेस वाचा ज्या गेल्या पंधरा दिवसात बऱ्या झाल्या आहेत. 

१. वय २८, सी आर पी सुरुवातीला चांगला होता, पण नातेवाईकाच्या मृत्यूचा स्ट्रेस आला आणि तो डायरेक्ट १०० वर पोहोचला. ऑक्सिजन ८८. वेळेत योग्य ट्रीटमेंट मिळाली आणि पेशंट घरी आलाय. 

२. वय ३२, सी आर पी ०. ८ आणि एच आर सी टी ९. दुसऱ्या आठवड्यात सी आर पी पोहोचला २५ आणि  एच आर सी टी १३. योग्य ट्रीटमेंट मिळाली पेशंट हॉस्पिटल मधून घरी आलाय. 

३. वय ६०, डी  डायमर १२५००, एच आर सी टी १७. योग्य वेळेत हॉस्पिटल मध्ये ऍडमिट. खूप सुधारणा आहे. बहुतेक एका आठवड्यात डिस्चार्ज मिळेल. 

४. वय ८०, इतर व्याधींनी ग्रस्त. केवळ होम आयसोलेशन ने ओके. योग्य ट्रीटमेंट, योग्य वेळात मिळाली. 

५, वय ४५, एच आर सी टी २५/२५. पेशंट ला योग्य ट्रीटमेंट मिळाली आणि पेशंट बरा झालाय. 

६. वय ५२, ऑक्सिजन खाली वर होतोय. ट्रीटमेंट मिळाली. आता स्टेबल झाला आहे. 

या मनघडन कहाण्या नाही आहेत तर समोर घडलेल्या केसेस आहेत. सर्व परिचित आहेत. 

हे सर्व पाहत असताना काही गोष्टी कळल्या आहेत, त्या तुमच्याशी शेअर कराव्या असं वाटलं. 

१. भीती पासून दूर रहा. पेशंट ठीक होणार हा विश्वास मनात ठेवा. (पेशंट ने आणि त्याच्या नातेवाईकाने) 

२. वेळेत ट्रीटमेंट घ्या. कुठंही दिरंगाई करू नका. 

३. हॉस्पिटल आणि डॉक्टर्स वर विश्वास ठेवा. तुम्ही मरावं अशी ट्रीटमेंट मुद्दामून कुणी देत नाही. स्वतःहून हॉस्पिटल बदलण्याचा निर्णय घेऊ नका. डॉक्टर ने जर असमर्थता व्यक्त केली तरच हॉस्पिटल बदला. 

४. एक कुणी डॉक्टर फॉलो करा. चार ठिकाणी ओपिनियन विचारू नका. तुमचं कन्फ्युजन वाढेल आणि निर्णय स्लो घेतले जातात. 

५. आधी काही आजारासाठी ट्रीटमेंट घेतली म्हणून करोना ट्रीटमेंट चा प्रोटोकॉल टाळू नका. पॉझिटिव्ह रिपोर्ट आला तर  करोना ची औषधे घ्या. 

६. नातेवाईक पेशंटला ट्रीट करताना स्वतःच्या तब्येतीकडे लक्ष द्या. 

बाकी एस एम एस ची त्रिसूत्री सतत लक्षात असू द्या. करोनाचा प्रादुर्भाव रोखणं हे आपल्या हातात आहे. लसीकरण झालं आहे किंवा करोना होऊन गेला म्हणून बेफिकीर राहू नका. रस्त्यावरचे अपघात रोखणे हे हॉस्पिटल चं काम नाही आहे, ते आपल्या वागण्यावर अवलंबून आहे. करोना चं पण तसंच आहे. मास्क आणि फिजिकल डिस्टन्स ठेवणे हे अजूनही चालू ठेवा. शारीरिक आणि श्वसनाचे व्यायाम करा. करोनाचा पराभव करा.