Monday, 16 November 2026

आदि अनंत

काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. टी व्ही वर कार्यक्रम चालू होता. त्यात सलील कुलकर्णी, त्यांचा मुलगा शुभंकर, संकर्षण कऱ्हाडे, संदीप खरे वगैरे लोकांचा सहभाग होता. बहुधा निलेश साबळे अँकर होता. संदीप खरे ने कौटुंबिक नात्यावर कविता बनवली होती आणि त्यातील फोकस होता आजोबा हा विषय. शुभंकर ने गेय स्वरूपात ती कविता म्हंटली. सगळेच भावूक झाले होते पण संकर्षणच्या डोळ्यातून निव्वळ अश्रुधारा वाहत होत्या. थोडं सावरल्यावर त्याने त्याच्या आजोबांशी त्याचे कसे जिव्हाळ्याचे संबंध होते ते सांगितलं होतं. 

आजोबा ही प्रायमरी थीम आणि म्हातारपणातले तब्येतीचे प्रॉब्लेम आणि त्यामुळे होणारी मानसिक आंदोलने या विषयावर संकर्षण ने आदि अनंत नावाचा पिक्चर काढला आणि तो मी बघितला तेव्हा पहिले मला तो टीव्ही चा प्रोग्रॅम आठवला आणि एकूणच विषय संकर्षण च्या मनात किती खोलवर रुजला आहे ते जाणवलं. मला असं वाटतं पॅशन... पॅशन म्हणतात ते हे.एखादा विषय इतका निगुतीने सांभाळून ठेवणे आणि संधी मिळाली की त्यावर काम करणे. 

चित्रपटाचे रिव्ह्यू लिहिणे हा माझा प्रांत नाही. आणि ज्या बारकाईने श्रीनिकेत किंवा डॉ बिपीन मुव्ही बघतात तितक्या क्रिटिकल पद्धतीने मी तो बघत पण नाही. पण आदि अनंत क्रमप्राप्त होतं. कारण तो संकर्षणने लिहिलेला चित्रपट आहे. परभणी हा दोघातला कॉमन फॅक्टर आहे. काळाच्या ओघात परभणी माझ्या म:नपटलावर पुसट होत जातं, आणि त्याच वेळेस संकर्षण कुठल्यातरी माध्यमातून समोर येतो आणि परभणी परत मनात रुंजी घालते. 

माझ्या मते पिक्चर चांगला जमला आहे. अनेक अवांतर गोष्टीत भरकटण्याचा फुल चान्स होता (जसे अनंतरावांचे तीन मित्र, पण सुदैवाने थोडक्यात आटोपलं आहे ते), पण आजारी वृद्धांचे प्रॉब्लेम्स या थ्रेड ला संकर्षणने आणि पर्यायाने दिग्दर्शकाने घट्ट धरून ठेवलं आहे. आदित्य आणि गायत्रीची प्रेमकथा, किंवा आदित्य चा नट म्हणून प्रस्थापित होण्याचा प्रयत्न, विभक्त कुटुंबपद्धती, त्यामुळे तयार झालेला कौटुंबिक कलह ही उपकथानकं मूळ कथेला ओव्हर पॉवर करण्याची दाट शक्यता होती, पण ती येतात आणि मूळ कथेला धक्का पोहचण्याआधी संपतात. अनंतराव असे हटवादी का आहेत आणि मला वृद्धाश्रमात नाही या घरातच राहायचं आहे हा हट्ट समजण्यासाठी मला कदाचित म्हातारं व्हावं लागेल. पण बदलत्या काळानुसार ते हटवादीपण सोडून प्रॅक्टिकल सोल्युशन स्वीकारण्याची तयारी व्हावी हा पण संदेश चित्रपट देऊन जातो. अनंतरावांचं ते रूप सुद्धा आवरतं घेतलं आहे ही अजून एक जमेची बाब. या सगळ्या गोष्टी मर्यादेत ठेवल्या हे लेखकाचे आणि दिग्दर्शकाचे यश आहे. ते व्यावसायिक यश आहे की नाही माहीत नाही पण आर्थिक गणिताला महत्व न देता मूळ सिद्धांताला धरून पिक्चर बनला आहे हे निर्विवाद. अशोक सराफ यांच्या सारख्या दिग्गज कलाकारासमोर संकर्षण आणि सखी गोखले हे तितक्याच ताकदीने उभे राहिले आहेत

एकच तक्रार होती. आउट न आउट शोकांतिके ऐवजी सुखांतीकेची झलक दाखवली असती तर बहार आली असती. म्हणजे अनंतरावांच्या दत्तगुरूंच्या भक्तीला आदित्य च्या संघर्षाची जोड मिळाल्यानंतर त्याला एखादा दर्जेदार प्रोजेक्ट मिळतो असा काही शेवट झाला असता तर पर्स्यू ऑफ हॅपिनेस मध्ये क्रिस ला स्टॉकब्रोकर चा मिळाल्यावर आपण क्रिस बरोबर टाळ्या वाजवतो तशाच टाळ्या वाजवत आपण थिएटर बाहेर पडलो असतो. असो. 

संकर्षणने आपल्या मनाचं टिपिकल परभणीकर हळवेपण कधीही लपवून ठेवलं नाही. चित्रपटाच्या कथेत पण ती संवेदनशीलता जशीच्या तशी उतरली आहे. पहिल्याच प्रयत्नात संकर्षण ने चित्रपट क्षेत्रात दमदार कामगिरी केली आहे. त्याच्या येणाऱ्या आणि ऑन गोइंग प्रोजेक्ट्ससाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा. 

वर्ड ऑफ कॉशन आणि मत: रॅशनल आणि प्रॅक्टिकल  माईंडसेट असणाऱ्या लोकांना हा पिक्चर बोअर होईल असा माझा अंदाज आहे.

Friday, 6 November 2026

एका असोसिएशन तर्फे दोन व्यवसायांना मेन्टॉरिंग करण्याची संधी मिळाली आहे. अर्थात मी त्याला चर्चात्मक स्वरूप जास्त मानतो. कुणाला मेन्टॉरिंग करण्याइतकी माझी क्षमता अजून पूर्णपणे विकसित व्हायची आहे असं माझं प्रामाणिक मत आहे. 

दोन्ही व्यवसाय विशेष आहेत. एक जण दाम्पत्य आहे ते फूड व्यवसायात आहे. त्यांच्या प्रॉडक्टस चे त्यांनी सॅम्पल आणले होते. अत्यंत दर्जेदार उत्पादनं वाटली मला. त्यांची चव, पॅकिंग हे अगदी आंतरराष्ट्रीय मानांकनानुसार. हे कपल वयाच्या चाळीशीत. आणि नोकऱ्या सोडून व्यवसायात उडी मारली. 

दुसरी स्टोरी तर निव्वळ कमाल आहे. मुलगा पंचविशीतल्या आतला. पश्चिम महाराष्ट्रातील एका टियर २ गावातल्या इंजिनियरिंग कॉलेज मधून पास आउट झाला. कॉलेजच्या फायनल इयर मध्ये जो प्रोजेक्ट केला त्यालाच कमर्शियल रूप देऊन व्यवसायात रूपांतर केलं आहे. पर्यावरणाच्या संदर्भात आहे, त्यामुळे त्याला थोडं शासकीय रेकग्निशन पण आहे. 

दोन्ही केसेस मध्ये एक समानता आहे. दोन्ही व्यावसायिकांची पार्श्वभूमी ही पूर्णपणे ग्रामीण आहे. फूड व्यावसायिक जे आहेत त्यांनी आपले युनिट्स पुण्यात नव्हे तर आपल्या जन्मभूमीत थाटले आहेत. तिथल्या लोकांना रोजगार मिळवून दिला आहे. पुण्यात राहून सेल्स करतात आणि एक्स्पोर्ट पण चालू केलं आहे. 

यांना कामाचा बराच अनुभव आहे. दुनियादारी चांगलीच बघितली आहे. पण तो इंजिनियर मुलगा मात्र निव्वळ कमाल आहे. इस्त्री न केलेले कपडे, कम्युनिकेशन अडखळत पण जे बोलतो ते अतिशय आत्मविश्वासपूर्ण, आपल्या प्रॉडक्ट चा परिपूर्ण अभ्यास आणि गो टू मार्केट ची नीती तयार. काही इन्स्टिट्यूट मधून त्याने आर्थिक ग्रॅन्ट मिळवली आहे. आणि जिथे भले भले लोक एका विचित्र भीतीपोटी प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी करायला कचरतात तिथे या पट्ठ्याने कंपनी फ्लोट करताना प्रायव्हेट लिमिटेड फर्म थाटली, आपल्या शेतकरी वडिलांना को डायरेक्टर बनवून. 

पुढील एक वर्ष मला त्यांच्याबरोबर काम करायचं आहे. आणि त्यांना व्यवसायाच्या खाचाखोचा समजावून सांगायच्या आहेत. त्या दोघांबरोबरच्या माझ्या पहिल्या मीटिंगनंतर मला असं वाटतंय की मलाच व्यवसायाच्या युक्तीच्या चार गोष्टी कळणार आहेत. 

एकंदरीत यो दोघांबरोबरच्या चर्चा हा मोठा इंटरेस्टिंग एक्सरसाइज असणार आहे. 

Thursday, 15 October 2026

मी १३ वर्षे नोकरी केली. त्यानंतर गेले २५ वर्षे लघु उद्योजक आहे. दोन माणसे आणि ४०० स्क्वे फूट इतक्या जागेतून केलेला प्रवास आता २०० लोक आणि ५०००० स्क्वे फूट इथपर्यंत येऊन पोहोचला आहे. 

हा लघु उद्योग चालवताना सामाजिक भान ठेवलं आहे. स्वतःची व्यावसायिक खाज मिटवताना समाजाप्रती आपण काही देणं लागतो ते हे लघु उद्योगमार्फत देण्याचा प्रयत्न करतो. त्यामुळेच रोजगार निर्मिती करणं हे माझं कर्तव्य आहे असं मानतो. गेले २४ वर्षे इमानेइतबारे इन्कम टॅक्स, एक्सईज, व्हॅट, सर्व्हिस टॅक्स, जी एस टी न चुकता भरत आलो आहे. त्यात कधीही लफंगे गिरी केली नाही. तसेच आपलं घर, स्नेहवन, आरंभ सारख्या समाजसेवी संस्था बरोबर निगडित आहे. तिथे यथा शक्ती यथा बुद्धी विविध कार्यात सहभागी होत असतो. 

वैयक्तिक पातळीवर कायदे मे रहो, फायदे मे रहो या उक्तीचं पालन करतो. सोसायटी मध्ये, रस्त्यावर, रेल्वे मध्ये, बस मध्ये, विमानात आपल्यामुळे समोरच्या व्यक्तीला कमीत कमी त्रास होईल हे कटाक्षाने पाळतो. समाजात वावरत असताना कुठलीही आर्थिक लायबिलिटी ठेवत नाही. ती जर असेल तर अस्वस्थ असतो. कुणाबद्दल मन कलुषित करून ठेवत नाही. कुणाबद्दल तिरस्कार ठेवत नाही. कुणाला माझ्याबद्दल तिरस्कार वाटत असेल तर तो त्याचा चॉईस आहे असं मानतो.

व्यवसायाच्या निमित्ताने मला विदेशात अनेक वेळा जावं लागतं. तिथं मी भारतीयत्वाचा झेंडा मोठ्या डौलाने फडकवत असतो, गर्वाने नव्हे. तिकडे कुठलंही आचरण असं ठेवत नाही की ज्यामुळे देशाचं नाव खराब होईल. आपल्या देशाबद्दल बोलताना कुठल्याही फंट्या मारत नाही. वास्तव मांडतो. काही गोष्टींबद्दल वाईट वाटतं, त्याबद्दल खेद व्यक्त करतो. ज्याबद्दल अभिमान असतो ती सांगताना घसा चोक होतो. 

माझं वय ५८ आहे. आजही तिरंगा फडकलेला बघताना किंवा राष्ट्रगीत म्हणताना जागच्या जागी थिजला असतो. 

हे असं वेगळं सांगण्याची आजपर्यंत कधी गरज पडली नाही. पण कधी तरी कुणी उपटसुंभ येतो आणि लिहून जातो की तुम्ही भारतीय आहात का याबद्दल शंका येते. 

तर मित्रा, तू आणि मी दोघेही भारतीय आहोत. पण दोघांच्या आयुष्याचा लेखा जोखा मांडला तर मी खात्रीने एक गोष्ट सांगू शकतो.

मी तुझ्यापेक्षा थोडा जास्त भारतीय आहे. 


Monday, 5 October 2026

मधली ३ वर्षे मी एका सोसायटीत राहिलो होतो. मस्त एका बिल्डिंगची सोसायटी होती. दोन विंग्ज मिळून तीस एक फ्लॅट होते. खालच्या मजल्यावर एक पराग म्हणून इंटरेस्टिंग माणूस राहायचा. पराग त्याचं नाव. एका टेलिकॉम कंपनीतून त्याने पन्नशीच्या आतच व्हीआरएस घेतली होती. मोठा हरफनमौला होता पराग. अनेक क्षेत्रात त्याची मुशाफिरी होती. इलेक्ट्रॉनिक इंजिनियर होता, एकांकिका लिहायचा, चांगला चित्रकार होता, आवाज कधी कसलेला नसला तरी श्रवणीय होता, अनेक वाद्य वाजवायचा, त्यातही तबल्यावर त्याची चांगलीच हुकूमत होती. व्यवसायाने अभियंता असला तरी कलेचं कुठलंही क्षेत्र त्याला वर्ज्य नव्हतं. त्याची बायको एका कॉलेज मध्ये प्राध्यापिका होती. आणि एकुलती एक मुलगी होती. तीपण अभ्यासात हुशार वगैरे. 

व्हीआरएस घेतल्यावर पराग पुण्यातील एकही सांस्कृतिक कार्यक्रम चुकवायचा नाही. तो आणि त्याची बायको शलाका, बालगंधर्व, पंडित फार्म, यशवंतराव चव्हाण नाट्यगृह, एस एम जोशी इकडे दर्जेदार कार्यक्रमाला दिसायचेच. पराग चं रुळे गावाजवळ एक फार्म हाऊस होतं. तिथं तो मित्र मंडळींना घेऊन मस्त गाण्याच्या, कवितेच्या वगैरे मैफिली जमवायचा. एकंदरीत एखाद्याला हेवा वाटावं असं आयुष्य होतं परागचं. तो काही एच एन आय वगैरे नव्हता. पण पैशाचं व्यवस्थित मॅनेजमेंट करून त्याने चांगलं सेव्हिंग्ज करून ठेवलं होतं. वर परत तो सोसायटीचं काम पण करायचा. आणि शलाकाची नोकरी चालूच होती. 

छंद म्हणून तो आमच्या भागातल्या पोरांना अगदी अल्पदरात तबला शिकवायचा. दोनच बॅच. एक सकाळी सात ते आठ, दुसरी संध्याकाळी सहा ते सात. साहजिक आहे. 

परागच्या खालच्या मजल्यावर एक दीपक म्हणून राहायचा. चाकण च्या एका मल्टी नॅशनल मध्ये जनरल मॅनेजर होता. चाकण ते पुण्यातील घर ये जा केल्यामुळे की कुणास ठाऊक पण हा दीपक कायम कावलेला असायचा.  सोसायटीतल्या अनेक लोकांबद्दल त्याला वीस वर्षे राहून सुद्धा काही तक्रार असायची. दोन चार त्याच्यासारख्या त्रस्त समंधांना घेऊन इतर लोकांच्या कागाळ्या करणे हा दिपकचा आवडता छंद होता. मल्टी नॅशनल कंपनीत जनरल मॅनेजर असूनसुद्धा इतक्या कोत्या मनोवृत्तीचा हा कसा काय असा मला नेहमीच प्रश्न पडायचा. 

त्यातही परागवर, दीपक विशेष खार खाऊन होता. काय कारण होतं माहित नाही, पण चार दिवस गेले आणि त्याने परागची काही तक्रार केली नाही असं व्हायचं नाही. त्यासाठी कुठलंही कारण पुरायचं. पण त्यातही सगळ्यात आवडतं कारण म्हणजे तबला क्लास ला येणारी मुलं. त्यांचा किलबिलाट, लिफ्टचा वापर, पॅसेज मध्ये असणाऱ्या चपला, तबल्याचा आवाज असं काही न काही कारण घेऊन दीपक सोसायटीतल्या भेटेल त्याला तक्रार करायचा. वर पराग सोसायटी चं काम करत असल्यामुळे तर दीपक ला चान्स च मिळायचा. आमच्या विंग मध्ये परागच्या तबला क्लास ला कुणाचा विरोध नव्हता. सोसायटी मधीलच चार पोरं त्याच्याकडे शिकायला जायची. 

गंमत म्हणजे पराग दीपक ला हिंग लावून विचारायचा नाही. आपण बरं अन आपलं काम बरं या न्यायाने हसतमुख चेहऱ्याने लाईफ एन्जॉय करत होता. दीपक मात्र आपण शहणपणाच्या गोष्टी करण्याच्या अविर्भावात मूर्खासारखा वागत राहिला. 

पुढं मी ती सोसायटी सोडली. जाताना मी परागला विचारलं सुद्धा की तुला दिपकच्या वागण्याचा राग येत नाही का? पराग म्हणाला की "येतो की पण थोडाच वेळ. मी जे करतो आहे ते प्रामाणिक पणे करतो. दिपकच्या बोलण्याने न माझ्या अंगाला भोक पडतं आणि बाकी सगळ्यांचा विश्वास असल्याने कामात न काही अडथळा येतो. त्यामुळे त्याचा मूर्खपणा त्याने बाळगावा, माझ्याकडे आहे ते मी सांभाळतो"

नंतरच्या आयुष्यात मला दीपक तर अनेक भेटले पण पराग मात्र एखादाच. 

Sunday, 6 September 2026

मी ९६-९७ च्या सुमारास मुंबईला मरोळ एम आय डी सी मध्ये इलेक्ट्रोन्यूमॅटिक्स अँड हायड्रॉलिक्स (इपीएच) मध्ये सील्स विकायला जायचो. तेव्हाच तिचं वेगळेपण माझ्या लक्षात आलं होतं. पुढे मग मी सील्स विकणे सोडून स्पिंडल व्यवसायात उतरलो आणि हायड्रॉलिक्स च्या कस्टमर कडे जाणं बंद झालं. चाकण इंडस्ट्रियल एरिया विकसित झाला आणि तिथे इलेक्ट्रोन्यूमॅटिक्स अँड हायड्रॉलिक्स ची भली मोठी फॅक्टरी दिसत होती पण आत जाण्याची काही संधी मिळाली नव्हती. 

काही वर्षांपूर्वी इपीएच ची जॉईंट मॅनेजिंग डायरेक्टर इन्ग्रिड रस्किन्हा आय एम टी एम ए च्या कमिटी मध्ये आली आणि आमची काही विषयांवर चर्चा होऊ लागली. मग एके दिवशी इपीएच मध्ये आमची एक मिटिंग ठरली आणि त्या फॅक्टरी चा राउंड घेतला आणि आश्चर्यचकित झालो. नवनवीन टेक्नॉलॉजीज चा वापर करून इपीएच ने अनेक अद्भुत उत्पादने बनवली होती. त्यातही त्यांनी भारतीय डिफेन्ससाठी केलेली अनेक इम्पोर्ट सब्स्टिट्यूट्स बघून तर चकित झालो होतो. 

माझे बिझिनेस कोच श्री मनीष गुप्ता यांनी संस्थापित केलेल्या क्रिसलीस इंत्राप्रेन्युअर फोरम मध्ये आम्ही काही विशेष व्यक्तींना भाषणासाठी ज्यांनी त्यांच्या व्यवसायाच्या माध्यमातून काही वेगळं आणि हटके केलं आहे. इपीएच च्या इन्ग्रिड ने तिथे येऊन तिच्या आर अँड डी प्रणित उत्पादनांची माहिती आणि त्यामागची विचारधारा सांगावी असं मला बऱ्याचदा वाटायचं. पण तशी संधी मिळत नव्हती. शेवटी ३ सप्टेंबर ला ती संधी मिळाली. 

अपेक्षेप्रमाणे इन्ग्रिड रस्किन्हा ने व्यासपीठ गाजवलं. त्यातही जेव्हा तिने भारतीय संरक्षणार्थ जी अफलातून प्रॉडक्टस बनवली ते प्रत्येक प्रॉडक्टस बनवताना सभागृहात वाजणाऱ्या टाळ्या थांबत नव्हत्या. जेव्हा त्यांचं प्रेझेंटेशन संपलं तेव्हा तिला स्टँडिंग ओव्हेशन मिळणं हे साहजिक होतं. 

हे स्टँडिंग ओव्हेशन मिळण्यामागे अजून एक महत्वाचं कारण होतं. व्यवसाय करता करता इपीएच ने पुण्याजवळ जवळपास एक गावच दत्तक घेतलं आहे. त्या गावाचं जीवनमान सुधरावं म्हणून अनेक उपक्रम इन्ग्रिड च्या वडिलांनी म्हणजे कै अँथनी रस्किन्हा यांनी चालू केले आणि ते सर्व इन्ग्रिड, तिचा भाऊ ऍशले आणि इन्ग्रिड चे यजमान प्रशांत हे समर्थपणे पुढे नेत आहेत. 

कार्यक्रम झाल्यावर माझ्या एका मित्राने मला विचारलं की असे स्पिकर्स आणण्यामागचं तुझं मोटिव्हेशन काय आहे?. मी त्याला जे सांगितलं तेच खाली लिहितो. 

"मला लघु उद्योजकांनी आपली जुनी विचारधारा सोडून नाविन्याचा अंगीकार करावा असं मला वाटतं. मला प्रामाणिकपणे हे पण वाटतं की ज्या लोकांनी इन्ग्रिड सारखा हटके मार्ग निवडला आहे ते ऐकून नॅनो साईज का होईना पण आपले विचार बदलतील आणि त्यामुळे आपल्या व्यवसायात चांगले बदल घडण्याची शक्यता होते. दुसरा मुद्दा असा की मला नेटवर्किंग मुळे प्रचंड मदत झाली आहे. इन फॅक्ट, मनीष गुप्तांशी माझी ओळख किंवा डॉ आनंद देशपांडे यांनी माझ्या सारख्या छोट्या उद्योजकाचं पुस्तक प्रकाशित करणे हे फक्त नेटवर्किंग मुळे शक्य झालं आहे. आणि मी या मोठ्या लोकांचा वेळ मागतो, त्यांच्याशी चर्चा करतो आणि त्यांचे अनुभव ऐकतो आणि ते माझ्या व्यवसायाशी रिलेट करतो. 

या सगळ्या ऋणातून उतराई होण्यासाठी, या सगळ्या लोकांना माझ्यासारख्या उभरत्या उद्योगांनी ऐकावं, आपल्यात बदल आणावा यासाठी प्रयत्न करणे हा अगदी सोपा मार्ग आहे. ही माझी नैतिक जबाबदारी आहे असं मी मानतो. मग हे छोटं काँट्रीब्युशन करण्याची मला प्रेरणा मिळते."

असो. जे आहे ते सगळं असं आहे. वृद्धिधिष्टित मानसिकता असणारे उद्योजक उभे राहणे ही काळाची गरज आहे आणि त्यात हा चिमुटभर वाटा. 

Saturday, 5 September 2026

बाबू

बाकी उत्पादन क्षेत्रातील लघु उद्योग व्यवसायापेक्षा प्रमाण कमी असलं तरी आमच्याकडे लोक सोडून जातात. त्यातले काही लोक जाताना काहीतरी विचित्र भावना असते. विचित्र म्हणजे काय तर त्यांचा जेव्हा निरोप समारंभ असतो तेव्हा तिथं जावंसं पण वाटत नाही आणि गेलोच तर फारसं बोलावंसं पण वाटत नाही. काहींना तर जबरदस्तीचा राम राम करावा लागतो. पण काही लोक असतात जे कंपनी मध्ये भले काहीच वर्षे काम करतात पण ते करताना त्यांनी १००% रिटर्न्स कामाला दिले असतात. म्हणजे त्यांनी स्वतःचा एक स्लॉट कंपनीत तयार केला असतो. ते जेव्हा सुट्टी घेतात तेव्हा उगाच चुकल्यासारखं वाटतं आणि सोडून जातात तेव्हा त्यांनी जो कंपनीत काळ व्यतीत केला त्याबद्दल एक सुखावह भावना मनात रुंजी घालत असते. 

असाच आमचा एक एम्प्लॉयी, त्याचं नाव बाबू. खरं नाव परशुराम राऊत. १७ वर्षे कंपनीत काम केल्यावर त्याने ती सोडण्याचा निर्णय घेतला. तो कंपनीत हेल्पर म्हणून जॉईन झाला आणि हेल्पर म्हणूनच कंपनी सोडली. पण ज्या कामाचा आपल्या इको सिस्टम मध्ये मोबदला सगळ्यात कमी मिळतो, त्या कामात बाबूने मनापासून काम केलं. आमची कंपनी जॉईन करण्याअगोदर अक्षरश: पोती वाहणाऱ्या बाबूने, आमच्या इथे कॉम्पोनंट क्लीन करणे, पॅकिंग करणे, झाडलोट करणे, पाणी भरणे, गाड्या धुणे अशी सर्व कामं केली. मध्ये करोना काळात कँटीन चे इश्यू होते तेव्हा सेकंड शिफ्ट मध्ये पोरांना डबे दिले. काही वर्षांपूर्वी त्याच्यावर पोस्ट लिहिली तेव्हा कुणीतरी असं लिहिलं होतं की असा खराच माणूस आहे का, की माझ्या आदर्शवादाच्या सोसातून तो काल्पनिक तयार केला आहे. 

गेली काही वर्षे त्याला कमी अंगमेहनतीचं म्हणजे ऑफिस मधील पॅन्ट्री सांभाळण्याचं काम दिलं होतं. त्यामुळे माझ्या कडे कुणी पाहुणे आले तर त्यांचं सरबराई करायचं काम बांबूचं. माझी केबिन मध्ये जर काही एक्स्ट्रा कागदपत्रे दिसली की माझ्या मागे लागून तो गरज नसलेल्या गोष्टी फेकायला लावायचा. जी कामं करण्याची एस ओ पी वगैरे लिहून लोकांना त्याची सवय लावायला लागते ती एस ओ पी बाबूच्या रक्तात भिनलेली होती. कॉमन सेन्स वापरून तो सांगितलेल्या कामात व्हॅल्यू ऍडिशन करून +१ काम करायचा. बाकी त्याची अजून काही वैशिष्ट्य आधीच्या पोस्ट मध्ये सांगितली होती, त्याची लिंक खाली देत आहे. 

आता तब्येत फारशी साथ देत नाही आणि त्याही पेक्षा महत्वाचं त्याला झोपूयो मध्ये फ्लॅट घर मिळाल्यामुळे त्याने हडपसर बाजूला शिफ्ट होण्याचा निर्णय घेतला. तिकडून कंपनीत ये जा करणं हे अवघडच होतं. 

परवा त्याचा निरोप समारंभ झाला. लोक अगदी उत्स्फूर्त पणे त्याच्या बद्दल बोलले. मी पण बोललो, अर्थातच. त्यात कुठलाही कृत्रिम पणा नव्हता, निगेटिव्ह भावनेची थोडीपण भनक नव्हती. व्यावहारिक पातळीवर त्याने कंपनीला शंभर+ टक्के दिलं. पण त्याही पेक्षा त्याचा कंपनीतील वावर हा कंपनीतील सकारात्मकता वाढवणारा होता. आमच्या इथे आल्यावर या पॉझिटिव्ह वाईब्ज चा अनेक जण उल्लेख करतात. बाबू सारखे जे अनेक लोक आमच्या कडे कार्यरत आहेत त्याने ते शक्य होतं. बाबूवर लिंक्ड इन वर पोस्ट टाकली त्यानंतर त्या पोस्टवरच्या कमीच कॉमेंट्स आहेत पण वाचण्यासारख्या आहेत. आणि तीन जणांनी मला फोन करून बाबूचं कौतुक केलं आणि तो सोडून गेला याबद्दल हळहळ व्यक्त केली. यातच त्याच्या कामाबद्दल कल्पना येते. 

बाबूचं पुढील आयुष्य हे आरोग्यदायी रहावं याबद्दल हार्दिक शुभेच्छा.  

 

Wednesday, 2 September 2026

काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. आमचा टर्न ओव्हर फार काही जास्त नव्हता. लोक पण फार नव्हते. सेल्स मध्ये तर माझ्या बरोबर फक्त दोन जण होते. त्यातल्या एकाने एका कस्टमर कडून खूप मोठी ऑर्डर आणली. म्हणजे आमच्या वार्षिक उलढालीच्या २०% ऑर्डर व्हॅल्यू होती. आम्ही कस्टमर कडून ५०% ऍडव्हान्स रक्कम, ४०% ऑर्डर सप्लाय अगोदर, उरलेले १०% कमिशन झाल्यावर अशी पेमेंट ची डिमांड केली. निगोशिएट करताना त्याने १०% ऍडव्हान्स, ८०% डिलिव्हरी झाल्यावर लगेच आणि १०% कमिशन झाल्यावर अशी पेमेंट टर्म दिली. मी नाही म्हणत होतो, पण आमच्या सेल्स इंजिनीअर ने मला आश्वस्त केलं की फॉलो अप करून पेमेंट आणेल. मी ही मोठ्या ऑर्डर व्हॅल्यू च्या मोहात पडून ती टर्म स्वीकारली. आणि मग व्हायचं तेच झालं, आम्ही स्पिंडल सप्लाय केले आणि ८०% पेमेंट द्यायचं काही कस्टमर नाव घेईना. मी हवालदिल झालो, कारण खूप मोठं वर्किंग कॅपिटल अडकलं होतं आणि आमच्या सारख्या छोट्या व्यवसायाला ते झेपणारं नव्हतं. ज्याने ऑर्डर घेतली त्या सेल्स इंजिनियरला सुद्धा खूप गिल्टी वाटत होतं. एके दिवशी तो म्हणाला की मी जातो कास्टमरकडे आणि जरा कडक भाषेत पेमेंट मागतो. 

मी त्याला म्हणालो "जा तू, पण जास्त वाद घालू नको. आपला मोठा कस्टमर आहे. त्याला दुखवायला नको. भविष्यात तो ऑर्डर देणार नाही. आणि मुख्य म्हणजे आपण सुसंस्कृत लोक आहोत. तेव्हा वादात न पडता आपण प्रश्न सोडवायचा प्रयत्न करू यात"

हे सगळं ऐकल्यावर माझा बिझिनेस पार्टनर जो इतके दिवस आमचं नाटक बघत होता आणि सप्लायर चे पेमेंट काढायची जबाबदारी त्याच्यावर होती तो उसळून मला म्हणाला "अरे, हे पेमेंट आपल्याला एका आठवड्यात मिळालं नाही तर व्यवसायाला खूप मोठा प्रॉब्लेम तयार होईल. त्या त्या सेल्स इंजिनियर ला कुठं वादात न पडायला सांगतोस. पेमेंट दिलं नाही तर सप्लायर चा पेमेंट साठी आपल्यामागे इतका तगादा लागेल की ते ऐकून कान बहिरे होतील. ऍग्री केल्याप्रमाणे कस्टमर पेमेंट देत नाही आहे, तू काय आपल्या सुसंस्कृत पणाचे गोडवे गातो आहेस."

मग त्या सेल्स इंजिनियर कडे वळत पार्टनर म्हणाला "तू जा रे कस्टमर कडे. आणि चांगली कडक भाषा वापर. त्याने दाद दिली नाही ना तर ऐकव त्याला की आठवड्यात पेमेंट नाही दिलं तर केस ठोकीन म्हणा. त्याने तुला उलटं बोललं तर मग मी बघतो काय करायचं ते. लेजिटीमेट पैशांची डिमांड करतोय, काही भीक नाही मागत आहे."

पार्टनर चं काय डोकं फिरलं माहीत नाही, तोच गेला सेल्स इंजिनियर बरोबर त्या कस्टमर कडे आणि तिथं दंगा करून पेमेंट घेऊनच आला. 

त्या दिवशी मला कळलं की नाही त्या ठिकाणी गुळमुळीत पणा काही उपयोगाचा नाही आणि मुख्य म्हणजे जे योग्य आहे तिथं आपल्या सहकार्याच्या मागे उभं राहून त्याला पूर्ण पाठिंबा देणं हे लीडर चं काम असतं. नंतरच्या आयुष्यात मला याचा फार फायदा झाला.