काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. एका कस्टमरचा फोन आला होता. तो फोन झाल्यावर अनाहूत पणे माझ्या तोंडून शब्द पडले "कसला बिनडोक माणूस आहे" आणि पुढं दोन चार शिव्या. माझ्या बाजूला पार्टनर बसला होता. त्याने मला, काय झालं असं विचारलं. तर स्टोरी अशी होती. 

एका सुपर इंजि नावाच्या कस्टमरला आम्ही एक स्पिंडल विकला होता. ज्या मशीन वर तो स्पिंडल लावला होता तो एका सुरत च्या कस्टमर कडे चालू होता. त्याच्या ऑपरेशन मध्ये काही तरी इश्यू होता. त्याबद्दल त्याने मला एक दोन वेळा फोन ही केला होता. पण प्रॉब्लेम काय आहे हे तो व्यवस्थित सांगू शकत नव्हता. त्या दिवशी फोन आला होता तेव्हाही प्रॉब्लेम काय आहे हे तो सांगू शकला नाही. फक्त स्पिंडल बरोबर चालू नाही हीच कॅसेट लावली होती. 

हे सांगून मी पार्टनर ला म्हणालो की "स्पिंडल मध्ये प्रॉब्लेम काय आहे हे तो व्यवस्थित सांगू शकत नाही. टेक्निकली ढ गोळ्या आहे तो कस्टमर. कसा काय लोक धंदा करतात काय माहित?" माझ्या टोन मध्ये त्या कस्टमर प्रति तुच्छतेचा भाव होता. 

पार्टनर सुद्धा माझ्या म्हणण्याला दुजोरा देईल या आशेने मी त्याच्याकडे पाहिलं. तर त्याने मला विचारलं की कस्टमर ने कुठं वापरला आहे स्पिंडल. मी सांगितलं की त्याने एक व्ही एम सी बनवली आहे. पार्टनर ने अंदाजे त्या मशीन ची किंमत विचारली. मी सांगितलं, तीस एक लाख रुपये असेल. 

पार्टनर मला म्हणाला "तू एक लक्षत घे. तुझ्या कस्टमर ने तीस लाख रुपयांची मशीन, की ज्यात साधारण पणे दोन एक हजार पार्टस असतील बनवून त्याच्या कस्टमर ला विकली आहे. बरं मशीन बनवताना इलेक्ट्रॉनिक्स, मेकॅनिकल, न्यूमॅटिक, हायड्रोलिक्स या इंजिनियरिंग च्या सर्व शाखांचं नॉलेज त्याला असणं गरजेचं आहे. ते सर्व पार्ट जोडून त्याने मशीन बनवली आणि सप्लाय पण केली आहे. तू सोळा फक्त मेकॅनिकल पार्टस असणारी एक स्पिंडल नावाची साधारण पणे एक लाख रुपये किमतीची सब असेम्बली बनवतोस. आणि ती वेळेत बनवताना तुझ्या xx तुन धूर निघतो. तू काय गप्पा मारतोस, की कस्टमरला टेक्निकली कळत नाही ते". 

पुढं जाऊन तो म्हणाला "बऱ्याचदा आपण आपला जो व्यवहार होतो त्यावरून समोरच्या बद्दल काही मत बनवतो. पण त्या पलीकडे जाऊन त्यांचे काही स्ट्रॉंग पॉईंट्स असतात ज्यामुळे ते खूप मोठं काम करत असतात. हे ध्यानात ठेवून तुझा त्यांच्याशी पूरक व्यवहार ठेवत जा. नाहीतर लोकांना मूर्ख म्हणून हिनवण्याच्या नादात तू कधी मार्केट मधून बाहेर पडशील हे तुला कळणार पण नाही."

पार्टनर चं म्हणणं कायम लक्षात ठेवलं आहे मी. 😊

आपलं आयुष्य असं निवांत चालू असताना काही लोक आणि त्यांचं काम समोर येतं आणि आपण स्तिमित होऊन जातो. काल छत्रपती संभाजीनगर मध्ये काहीसं असंच घडलं. 

मंजिरी मुळे माझी नितीन घोरपडे यांच्याशी काही महिन्यांपूर्वी प्रत्यक्ष ओळख झाली होती. जगभरातील आयर्न मॅन पूर्ण करणाऱ्या या अवलियाचा इतिहास फारच खतरनाक आहे. व्यसनाधीनता ते आयर्न मॅन चे असंख्य 'किताब हा प्रवासच फुल फिल्मी आहे. 

आणि अशात या फिजिकल फिटनेस च्या वेडाला जोड मिळाली ती समाजसेवेची. अल्कोहॉलिक ऍनानिमस च्या कामाला वाहून घेताना आपला व्यवसाय त्यांनी विशीतल्या मुलाच्या खांद्यावर सोपवला आणि स्वतःला समाजसेवेत झोकून दिलं. 

क्रांती चौंकाजवळ कॉर्पोरेशन कडून जागा भाड्याने घेऊन नितीन सर अल्कोहॉलिक ऍनानिमस चं काम करत होते. या सेंटर च्या बाजूलाच एक कॉर्पोरेशनचं सार्वजनिक शौचालय होतं. "अस्वच्छता" या शब्दाला किळस यावी इतकं ते घाणेरड्या अवस्थेत होतं. प्रचंड दुर्गंधी पसरवणाऱ्या तिथे कचऱ्याचा ढीग होता. शुद्धीत असणारी कुठलीही व्यक्ती तिथे जाणं शक्य नसल्यामुळे तिथं सर्व अवैध धंदे चालायचे. 

ती सगळी भीषण परिस्थिती बाजूच्या वास्तूत दररोज येणाऱ्या नितीन सरांच्या नजरेत (खरंतर नाकात) येत होती. एकेदिवशी काय भनक आली पण नितीन सर सरळ कॉर्पोरेशन च्या ऑफिस मध्ये गेले आणि त्यांनी ती पण जागा भाड्याने मागितली. पूर्ण एक वर्ष पाठपुरावा करून शेवटी कॉर्पोरेशन बरोबर भाडेकरार झाला. 

आणि मग सुरू झाला एका अत्यंत दरिद्री अवस्थेत असलेल्या जागेचा ट्रान्सफॉर्मेशन प्रवास. खर्च प्रचंड होताच. पण त्यावर डोकं धरून न बसता जितके पैसे होते त्याने काम चालू केलं. तब्बल १२ ट्रक घाण त्या पाच सहाशे स्क्वे फूट जागेतून काढला गेला. (त्या कचऱ्याचं वर्णन नितीन सरांनी केलं ते आठवून आता लिहिताना पण कसं तरीच वाटतंय). 

चांगल्या कामासाठी कुणी तरी धावून येतं या युनिव्हर्सल नियमाला धरून इथं पण एक पुण्यातील बिझिनेसमन ने नितीन सरांचा प्लॅन समजावून घेतला आणि जितकं बजेट होतं त्यापेक्षा थोडे जास्त पैसे पाठवले. 

आठ महिने सतत काम केल्यावर ज्या जागेत जाणं सुद्धा दुरापास्त होतं, जी जागा व्यसनाधीन लोकांचा अड्डा होती तिथं आता मुलींसाठी सुबक, वातानुकूलित अभ्यासिका तयार झाली आहे. वरच्या मजल्यावर मेडिटेशन रूम बनवली गेली आहे आणि टेरेस वर नितीन सरांनी छोटेखानी ऑफिस आणि लायब्ररी बनवली आहे. 

काही महिन्यांपूर्वी अस्वच्छतेचं आगर असलेल्या त्या जागेत आज चाळीस मुली विविध स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास करतात, संध्याकाळी मेडिटेशन चा वर्ग भरतो आणि रविवारी सकाळी दहा ते बारा मुलांनी तिथेच बसून पुस्तकं वाचावी अशी व्यवस्था केली गेली आहे. 

मी तासभर तिथं होतं. नितीन सर हा सगळा प्रवास सांगताना माझ्या डोक्यात हे सगळं कसं शक्य आहे हेच चालू होतं आणि मनोमन मी त्यांना सलाम करत होतो. 

काल राजेशचा माझ्या बद्दलचा, त्यातही माझ्या तब्येतीचा लेख वाचला. त्याच्या लिखाणाबद्दल मला नेहमीच त्याचं कौतुकही वाटतं आणि आनंदही होतो. त्याला अनेकजण आणि मी सुद्धा श्रावणबाळ म्हणतात त्यात काही चूक नाही. तो ज्या पद्धतीने माझी काळजी घेतो त्याबद्दल समाधान आणि अभिमान पण वाटतो. माझी सूनही डॉक्टर असल्यामुळे, मला काही झालं की तत्परतेने तपासण्या करत असते. नातू नील तर आजीच्या सेवेत तत्पर असतो. दुसरा मुलगा उन्मेष आणि सून अर्चना, हे सुद्धा मला काही झालं की आवर्जून फोन करतात, चौकशी करतात आणि गरज पडली तर येऊन काळजी घेतात. घरातल्या अशा वातावरणामुळे माझी तब्येत चांगली राहते. मुलांचे बाबा जाऊन आता सतरा वर्षे झालीत तरी मी आनंदात असते. अर्थात वयोपरत्वे कधी तब्येत खराब झाली तर थोडी चिडचिड होते. 

माझे वय सध्या ८२ चालू आहे. आतापर्यंत कधीही तब्येतीची तक्रार नव्हती. पण हल्ली सर्दी, खोकल्यामुळे बेचैन होते. लवंग, मध, वाफ घेणे या घरगुती उपायांचा काही उपयोग होत नाही. तसं झालं की माझी इच्छा नसताना राजेश मला दवाखान्यात स्पेशालिस्ट डॉक्टर कडे नेतो. तिथे मग सी टी स्कॅन वगैरे मनात धडकी भरवणार्या मशीन मध्ये तपासणी होते. तिथं एक विचित्र मानसिक दडपण असतं ज्यामुळे घाबरायला होतं. मग नको तो दवाखाना अशी भावना मनात बळावते. ज्या आजारांशी मी घरातच सामना केला त्यासाठी ते हॉस्पिटल, ती मशिन्स, इंजेक्शन्स आणि मुख्य म्हणजे त्याला लागणारे भरमसाठ पैसे हे नको वाटतं. 

या सगळ्या मागे अजून एक गोष्ट. राजेश चे वडील एम एस इ बी त होते. तिथे पेन्शन नव्हती. त्यामुळे त्यांच्यानंतर जी शिल्लक आहे त्यावरच माझी सगळी भिस्त आहे. मुलं खर्चाला नाही म्हणत नाहीत, पण मलाच असं वाटत राहतं की आपल्या तब्येतीचा भार त्यांच्यावर पडायला नको. त्याच भावनेतून ते औषधांवर पैसे खर्च करणं जीवावर येतं. 

घरात दोन मुलाकडे मिळून पाच गाड्या आहेत भल्यामोठ्या. राजेश सांगतो तो हिशोब मी ऐकून घेते खरं, पण आयुष्यभर पी एम टी अन रिक्षा च्या मीटर कडे बघत प्रवास केलेल्या मला आयुष्याच्या उत्तरार्धात पोरांच्या गाडीमध्ये राणी सारखं इकडे तिकडे फिरायचं समाधान वेगळंच असतं हे कुणाला काय कळणार? मला नाही वाटत या माझ्या विचारधारेत काही चूक आहे. तुम्हाला वाटतं का माझं काही चुकतंय म्हणून?